:: Wprowadzenie ::

!! Wersja robocza, prace trwają nadal !!

:: Wybór sposobu instalacji ::

Ninienjszy artykuł omawia sposób instalacji Gentoo Linux 2006.0 korzystając z poziomu stage3 oraz połączenia internetowego.

:: Minimalna konfiguracja sprzętowa ::

Konfiguracja minimalna, przy której nie będziemy korzystali z trybu graficznego (X-ów), a jedynie pracowali korzystając z konsol linuxowych to procesor co najmniej i486, 64MB pamięci RAM, 1,5GB wolnej przestrzeni dyskowej na partycje systemowe oraz 256MB na partycję pliku wymiany. Zalecana minimalna konfiguracja sprzętowa, przy której będzie możliwa swobodna praca w trybie graficznym to procesor i686 lub nowszy, 256MB pamięci RAM, 3GB wolnej przestrzeni dyskowej na partycje systemowe oraz 512MB na partycję pliku wymiany.

:: Typ instalacji ::

Dla większości użytkowników instalacja Gentoo z poziomu stage3 będzie wystarczająca. Pozwoli to nam na uzyskanie w pełni gotowego do pracy systemu w jak najkrótszym czasie. Skompilujemy jedynie kilka pakietów oraz jądro systemowe. Wybór instalacji z poziomu stage3 oznacza również, że nasz system będzie posiadał z góry ustalony poziom optymalizacji wybrany przez deweloperów Gentoo. W zdecydowanej większości przypadków jest to najlepszy wybór będący kompromisem pomiędzy wydajnością systemu a jego stabilnością. Po instalacji Gentoo zawsze istnieje możliwość zmiany ustawień optymalizacji i rekompilacja całego systemu korzystając z nowych ustawień.

:: Źródła instalacjyjne ::

Płyta instalacyjna pozwala nam na uruchomienie podstawowego środowiska służącego do instalacji systemu Gentoo Linux. Podczas uruchamiania środowiska instalacyjnego wykrywana jest konfiguracja sprzetowa komputera a następnie ładowane są odpowiednie sterowniki. Instalację systemu Gentoo możemy przeprowadzić korzystając z bootowalnych płyt instalacyjnych Gentoo Installation CD, przy czym dla każdej z omawianych architektur (x86, amd64) mamy do wyboru dwie wersje:

Minimal Installation CD 2006.0 - x86 (md5, asc - 48,5MB), dzięki której będziemy mogli uruchomić system z płyty CD, wykryć i skonfigurować połączenie internetowe oraz przystąpić do dalszej instalacji systemu przy użyciu połączenia internetowego. Jest to idealne rozwiazanie w przypadku budowania systemu opartego o najnowsze dostępne pakiety pobierane z sieci, Installer LiveCD 2006.0 - x86 (md5, asc - 697MB), która spełnia takie same zadania jak Minimal Installation CD. Zawiera także dwie wersje instalatora, z których jedną można uruchomić w konsoli, a drugą, eksperymentalną, w trybie graficznym. Posiada także graficzne środowisko pracy LiveCD, nie zawiera wszystkich plików (archiwum stage3 oraz obrazu drzewa Portage) potrzebnych do przeprowadzenia instalacji bez połączenia internetowego,

Minimal Installation CD 2006.0 - amd64 (md5, asc - 44,9MB), Minimal Installation CD dla platformy amd64, Universal Installation CD 2006.0 - amd64 (md5, asc - 401MB), która spełnia takie same zadania jak Minimal Installation CD oraz zawiera wszystkie potrzebne pliki (stage3 zoptymalizowany pod amd64, plik obrazu drzewa Portage) do dalszej instalacji systemu bez połączenia internetowego.

Część serwerów lokalnych udostępnia obrazy płyt Package CD 2006.0 - amd64 (md5, asc - 662MB). W odróżnieniu od Installation CD - nie służą one do instalacji systemu a jedynie są źródłem prekompilowanych pakietów (zestaw pakietów GRP (ang. Gentoo Reference Platform)), które pozwalają nam na szybką i wygodną instalację dodatkowego oprogramowania tuż po instalacji Gentoo bez dostępu do Internetu. W przypadku systemów opartych o procesory AMD64 kompilacja nawet najbardziej rozbudowanego oprogramowania takiego jak KDE czy GNOME przebiega sprawnie i szybko co powoduje, że korzystanie z Package CD staje się bezcelowe. Jedynie w przypadku gdy chcemy szybko zainstalować potrzebne nam oprogramowanie (a optymalizacja pod wzgledem wydajności nie jest najważniejsza) Package CD może stać sie niezastąpione.

Obrazy płyt .ISO możemy pobrać ze strony gentoo.org z lokalnego serwera sieci BitTorrent lub korzystając z linków powyżej. W celu weryfikacji poprawności pobranych plików .ISO należy porównać ich sumy kontrolne MD5 ze wzorcem dostępnym w plikach .DIGESTS. Sumy MD5 dla pobranych plików można wygenerować przy pomocy linuksowego narzędzia md5sum lub jego odpowiednika dla systemów Windows.
Innym sposobem sprawdzenia poprawności pobranych plików jest weryfikacja ich kryptograficznych sygnatur przy pomocy GnuPG. Sygnatury poprawnych plików znajdują się w plikach z rozszerzeniem .asc. Najpierw pobieramy plik sygnatury, a następnie klucz publiczny i weryfikujemy sygnaturę pliku:

Pobrany obraz płyty wypalamy w trybie RAW w naszym ulubionym programie !! tooltip (cdrecord, K3b, Nero, Alcohol 120%) i przystępujemy do instalacji systemu.

:: Uruchomienie płyty instalacyjnej ::

Po nagraniu płyty instalacyjnej uruchamiamy z niej podstawowe środowisko instalacyjne.

Ustawienie poprawnej kolejności odpytywania napędów podczas uruchomienia komputera Uruchom ponownie komputer i wejdź do BIOSu, naciskając klawisz DEL, F1 lub ESC (w zależności od typu i producenta posiadanej płyty głównej). W ustawieniach BIOSu zmieniamy kolejność sprawdzania napędów (w poszukiwaniu systemu operacyjnego) podczas procesu uruchamiania komputera. Ustawienie napędu CD (lub DVD) jako pierwszy sprawdzany napęd pozwoli nam na uruchomienie środowiska instalacyjnego Gentoo z płyty. W przeciwnym razie komputer uruchomi system znajdujący się na dysku twardym. Po pomyślnym wykonaniu powyższych czynności i zapisaniu ustawień BIOSu umieszczamy płytę w napędzie CD i ponownie restartujemy komputer.

Po kilku sekundach pojawi sie znak zachety. Na tym etapie wybieramy typ jądra jakie będzie załadowane oraz podajemy, jeśli to konieczne, odpowiednie opcje. W przypadku gdy chcemy załadować domyślne jądro z jego ustawieniami wystarczy nacisnąć klawisz Enter.

Mamy do wyboru jądro gentoo (standartowe jądro z serii 2.6 z obsługą maszyn wieloprocesorowych), gentoo-nofb (jądro gentoo pozbawione sterownika bufora ramki (framebuffer)) oraz program do testowania pamięci memtest86. Wybrane przez nas jądro to gentoo wraz z opcjami: dokeymap (wybór układu klawiatury), docache (pozwala na zbuforowanie całego środowiska uruchomieniowego z CD do pamięci RAM, odmontowanie Installation CD (/mnt/cdrom) i zamontowanie innego CD w napędzie; stosujemy tylko przy Minimal Installation CD) oraz doscsi (skanuje w poszukiwaniu pamięci USB, dysków SCSI, SATA oraz SATA II). Po załadowaniu jądra zostajemy przywitani ekranem powitalnym z paskiem postępu oraz możliwością przełączenia się do trybu śledzenia (verbose mode) poprzez naciśnięcie kombinacji Alt+F1, co czynimy. Pozwoli to nam na wybór układu klawiatury dla naszej instalacji. Jeżeli nie przełączymy się do trybu śledzenia i w ciągu 10 sekund nie wybierzemy innego układu załadowany zostanie układ domyślny (US keymap).

Po wybraniu polskiego układu klawiatury poprzez wpisanie liczby 28 i zatwierdzenie wyboru klawiszem Enter proces instalacji zostanie wznowiony. Po zakończeniu procesu ładowania systemu zostaniemy zalogowani do Gentoo "Live" Linux jako super-użytkownik - root. Mamy wówczas do dyspozycji konsole główna (Alt+F1) oraz kilka konsol linuksowych, na które możemy przełączać się poprzez Alt+F2, Alt+F3 itd. Powracamy do pierwszej konsoli naciskajac Alt+F1.
W przypadku, gdy korzystamy z dysku twardego IDE (podłączanego szeroką taśmą) a nie SATA (podłączanego wąską), ustawiamy kilka parametrów naszego dysku twardego korzystając z programu hdparm. Ma to na celu zwiekszenie jego wydajności podczas pracy. W przykładzie poniżej zamieniamy /dev/hda na wpis odpowiadający naszemu dyskowi.

Identyfikowanie urządzeń blokowych (dysków) w systemie Linuks Urządzenia IDE identyfikowane są jako /dev/hdx, urządzenia SATA lub SCSI (w tym pamięci masowe USB) jako /dev/sdx a napędy dyskietek jako /dev/fdx, gdzie x jest liczbą naturalną (0,1,2,...) Przypadek 1. Posiadamy dwa fizyczne dyski IDE podłączone wspólną taśmą do kanału IDE 0 oraz dwa napędy CD/DVD IDE podłączone wspólnie do kanału IDE 1. Dyski na kanale IDE 0 zostaną zidentyfikowane jako: hda (pierwszy dysk IDE podłączony jako master) oraz hdb (drugi podłączony jako slave), a napędy CD/DVD na kanale IDE 1 jako hdc (pierwszy jako master) oraz hdd (drugi jako slave). Przypadek 2. Posiadamy jeden dysk twardy IDE podłączony do kanału IDE 0, jeden napęd DVD podłączony do IDE 1, jeden dysk SATA lub SCSI oraz napęd pamięci USB. Dysk IDE zostanie zidentyfikowany jako hda, napęd DVD jako hdc, dysk SATA lub SCSI jako sda a pamięć USB jako sdb.

:: Urządzenia blokowe, schemat partycji, partycjonowanie dysku ::

Nowoczesne, pojemne napędy dzielimy na mniejsze i łatwiejsze w zarządzaniu urządzenia blokowe zwane partycjami. Wyróżniamy trzy rodzaje partycji: podstawowe, rozszerzone oraz logiczne. Informacje o partycjach podstawowych przechowywane są w MBR (ang. Master Boot Record). Ponieważ obszar ten jest bardzo mały (512 bajtów) mieszczą się w nim dane maksymalnie czterech partycji podstawowych (/dev/hda1 do /dev/hda4). Specjalną odmianą partycji podstawowych są partycje rozszerzone (również obowiązuje je powyższy limit). Przechowują one wewnątrz siebie kolejne partycje, zwane logicznymi. Dane o nich nie znajdują się w MBR.

Oczywiście, najprostszym rozwiązaniem jest przeznaczenie całego dysku dla Gentoo. W przypadku gdy nie rezygnujemy z naszego obecnego systemu operacyjnego (Windows, Linuks) i nie posiadamy osobnego dysku na instalację naszego Gentoo musimy wygospodarować trochę miejsca na posiadanym napędzie. W większości przypadków będzie wiązało się to ze zmianą rozmiaru istniejących partycji w celu uzyskania wolnej przestrzeni na końcu naszego dysku. Operację tę najszybciej i najbezpieczniej przeprowadzimy korzystając z windowsowego programu PartitionMagic (HowTO) lub linuksowego Gparted (HowTO Gnome Partition editor). W przypadku przeprowadzania operacji tego typu zawsze pamiętajmy o wykonaniu kopii zapasowej ważnych plików znajdujących się na dysku!

Nastepnym krokiem będzie przygotowanie dysku pod nowy system. Mamy do dyspozycji przykładowy dysk o pojemności 40GB. Rozpatrzymy dwa przypadki: podstawowy i zaawansowany.

Wariant podstawowy   /dev/hda1 /boot 50MB partycja rozruchowa               /dev/hda2 swap 512MB partycja pliku wymiany               /dev/hda3 / 16GB partycja główna               /dev/hda4 /home ~20GB partycja domowa

Wariant zaawansowany   /dev/hda1 /boot 50MB partycja rozruchowa               /dev/hda2 swap 512MB partycja pliku wymiany               /dev/hda3 / 1GB partycja główna               /dev/hda5 /usr 10GB partycja /usr               /dev/hda6 /opt 2GB partycja /opt               /dev/hda7 /var 3GB partycja /var               /dev/hda8 /home ~20GB partycja domowa

W niniejszym artykule skorzystamy z wariantu zaawansowanego. Rozdzielenie partycji ma wiele zalet. Ddaje możliwość wybrania dla poszczególnych partycji najbardziej wydajnego w danym zastosowaniu systemu plików, zapełnienie całego wolnego miejsca na partycji przez wadliwie działający program nie będzie miało szkodliwego wpływu na całość systemu, możliwe będzie skrócenie czasu kontroli systemów plików dzięki jednoczesnemu dokonywaniu jej na kilku partycjach (ma to znaczenie zwłaszcza na komputerze z wieloma twardymi dyskami), montując część partycji lub woluminów z opcjami read-only (tylko do odczytu), nosuid (ignorowane są bity setuid), noexec (ignorowane są bity wykonywalności) itd. można znacznie poprawić bezpieczeństwo. Niestety zbyt rozbudowany schemat podziału niesie również ze sobą spore problemy. Źle zaplanowany zaowocuje pustkami na zbyt dużych i ciasnotą na zbyt małych partycjach.

!! opis podziału dysku na partycje !!

:: Systemy plików ::

Po utworzeniu partycji zakładamy na nich odpowiednie systemy plików. Jądro Linuksa wspiera wiele systemów plików, z których najczęściej używane to ext3 i ReiserFS.

ext3 jest udoskonaloną wersją ext2 posiadającą księgowanie w trybach full oraz ordered, dzięki czemu w razie awarii dane odzyskiwane są błyskawicznie. Jest on bardzo dobrym i niezawodnym rozwiązaniem. Posiada ukrytą opcję korzystania z B-drzewa, co znacznie poprawia wydajność niemal we wszystkich sytuacjach. Księgowanie można włączyć dodając opcję -O dir_index jako argument polecenia mke2fs. Info.

ReiserFS jest systemem plików opartym na B-drzewie, oferującym bardzo dużą wydajność. Przy wielu małych plikach (poniżej 4k) jest on o wiele szybszy od ext3, nawet dziesięcio, piętnastokrotnie. ReiserFS jest wysoce skalowalny i posiada system księgowania, a począwszy od jądra 2.4.18, charakteryzuje go niezawodność i użyteczność zarówno na partycjach ogólnego przeznaczenia jak i w ekstremalnych przypadkach, takich jak ogromne partycje, operacje na wielu bardzo małych, lub bardzo dużych plikach czy też operacje na katalogach zawierających dziesiątki tysięcy plików. Info.

Dla naszych partycji wybieramy system plików ReiserFS i przystępujemy do jego zakładania na wszystkich partycjach z wyjątkiem partycji pliku wymiany.

Wykonujemy powyższe polecenie dla dysków: hda1, hda3, hda5, hda6, hda7, hda8. Następnie zakładamy partycję pliku wymiany i ją aktywujemy.

:: Montowanie partycji ::

Tak przygotowane i sformatowane partycje zamontujemy programem mount. Dodatkowo utworzymy katalogi dla partycji montowanych w podkatalogach partycji głównej /, czyli: /usr, /opt, /var i /home.

::Pobranie i rozpakowanie plików instalacyjnych Gentoo ::

Przed przystąpieniem do kopiowania plików na dysk, korzystając z programu date, sprawdzimy stan daty i czasu systemowego i w miarę potrzeby zaktualizujemy je.

Korekta daty i czasu systemowego Jeżeli data i/lub czas naszego systemu nie jest poprawny uaktualnimy je poleceniem date MMDDggmmRRRR (gdzie Miesiąc, Dzień, godzina, minuty i Rok). Przykładowo aby ustawić datę 24 sierpnia 2006 i godzinę 22:30 wydamy polecenie # date 082422302006

Kolejnym krokiem instalacji Gentoo będzie pobranie i rozpakowanie na dysku odpowiedniego dla naszej architektury archiwumstage3. Wymagany plik pobierzemy z Internetu lub, jeżeli instalujemy system pod amd64 i korzystamy z płyty Universal Installation CD, skorzystamy z pliku stage3 znajdującego się na nośniku CD.
Przechodzimy do punktu montowania systemu plików Gentoo (w naszym przypadku jest nim /mnt/gentoo).

Korzystając z programu Links otwieramy stronę z listą serwerów Gentoo i wybieramy najbliższy nam serwer. Następnie w poszukiwaniu pliku stage3 przechodzimy do releases/ -> katalogu wybranej architektury x86/ (amd64/) -> wersji Gentoo 2006.0/ -> stages/. Wybieramy plik stage3 oraz odpowiadający mu plik .DIGESTS z sumami kontrolnymi i pobieramy je kolejno naciskając D. Po ukończeniu pobierania wychodzimy z programu Links naciskając Q. Pobrane przez nas pliki zostały zapisane w katalogu głównym naszej instalacji (/mnt/gentoo). Dla leniwych poniżej znajdują się linki do plików na opolskim serwerze Gentoo.

Pliki stage3 dla architektur x86 (x86, i586, i686) oraz amd64 (oraz odpowiadające im pliki .DIGESTS) stage3-i686-2006.0.tar.bz2 (md5) stage3-i586-2006.0.tar.bz2 (md5) stage3-x86-2006.0.tar.bz2 (md5) stage3-amd64-2006.0.tar.bz2 (md5) Jeżeli budujesz platformę dla x86 i nie wiesz jaką wybrać subarchitekturę (x86, i586 czy i686) możesz skorzystać ze strony Gentoo Safe CFLAGS, na której odnajdziesz swój procesor i przypisaną mu zmienną CHOST identyfikującą jednoznacznie subarchitekturę procesora.

W celu weryfikacji integralności pobranego pliku stage3 sprawdzamy go programem md5sum. Następnie, jeżeli weryfikacja przebiegła pomyślnie, rozpakowujemy go programem tar korzystając z opcji xvjpf, gdzie x - wypakuj, v - wyświetl przeprowadzane operacje, j - dekompresja archiwum bzip2, p - zachowaj uprawnienia plików oraz f rozpakuj czytany plik, a nie standardowe wejście.

W przypadku gdy korzystamy z Universal Installation CD dla amd64 możemy skorzystać z pliku stage3 znajdującego się na płycie. W tym celu przechodzimy do katalogu głównego instalacji (/mnt/gentoo) i rozpakowujemy stage3 znajdujący się na nośniku CD.

Kolejnym etapem instalacji będzie pobranie obrazu drzewa Portage - zestawu plików informującego system Portage o profilach i aplikacjach dostępnych dla użytkownika. Ponownie przechodzimy do katalogu głównego instalacji (/mnt/gentoo) i korzystając z programu links otwieramy najbliższy nam serwer Gentoo. Następnie w poszukiwaniu pliku obrazu drzewa portage przechodzimy do katalogu snapshots/. Wybieramy najbardziej aktualną wersję (portage-latest.tar.bz2) oraz odpowiadający jej plik .DIGESTS i pobieramy je kolejno naciskając D. Po ukończeniu pobierania wychodzimy z programu Links naciskając Q. Pobrane przez nas pliki zostały zapisane w katalogu głównym naszej instalacji (/mnt/gentoo). Ponownie dla leniwych poniżej znajdują się linki do plików na opolskim serwerze Gentoo. Pobrany obraz sprawdzamy pod kątem integralności programem md5sum a następnie rozpakowujemy programem tar. Pamiętajmy o -C (wielka litera) w składni polecenia.

Najnowszy plik obrazu drzewa Portage (oraz plik sum kontrolnych) portage-latest.tar.bz2 (md5)

::Konfiguracja pliku /etc/make.conf ::

Jednym z ważniejszych plików konfiguracyjnych Gentoo jest plik /etc/make.conf - plik konfiguracyjny Portage. Poprzez ustawienie wartości kilku zmiennych możemy dostosować system do naszych możliwości sprzętowych i określić własne potrzeby względem instalowanego w przyszłości oprogramowania. Plik edytujemy w programie nano.

Plik /etc/make.conf CHOST="i686-pc-linux-gnu" CFLAGS="-O2 -march=athlon-xp -pipe" CXXFLAGS="${CFLAGS}" MAKEOPTS="-j2" USE="nptl nptlonly threads alsa oss hal unicode -gtk -gnome -arts -sdl -esd kde qt bzip2 rar zip aac flac ogg vorbis xvid win32codecs" PORTDIR="/usr/portage" DISTDIR=${PORTDIR}/distfiles PKGDIR=${PORTDIR}/packages PORT_LOGDIR=/var/log/portage PORTAGE_TMPDIR="/var/tmp" PORTAGE_TMPFS="/dev/shm" FEATURES="sandbox parallel-fetch" LINGUAS="pl en" LANGUAGE=48

Zmienne pliku /etc/make.conf CHOST - określa architekturę systemu. Wartość ustawiona jest przez system, nie wolno jej ręcznie zmieniać. CFLAGS, CXXFLAGS - określają flagi optymalizacji dla kompilatora gcc. Flaga -march określa architekturę budowanego systemu. Na stronie Gentoo Safe CFLAGS znajdziemy wszystkie typy procesorów i przypisane im wartości flagi -march. Jeżeli budujemy system 64-bitowy dla procesorów AMD ustawiamy flagę -march=k8, a dla procesorów INTEL -march=nocona. Flaga -O (duża litera O) określa klasę optymalizacji gcc (możliwe wartości: s (optymalizacja rozmiaru), 0 (brak optymalizacji), 1, 2, 3 (poziomy optymalizacji prędkości działania)). Za stabilne i wydajne uważa się ustawienie -O2. Flaga -pipe instruuje system aby korzystał z potoków zamiast plików tymczasowych w komunikacji pomiędzy etapami procesu kompilacji. Odradza się korzystanie z flagi -fomit-frame-pointer, której użycie może powodować poważne problemy podczas debugowania aplikacji. MAKEOPT - określa liczbę równloegłych kompilacji podczas instalacji pakietu. Wartość ustawiamy na liczbę procesorów w systemie plus jeden. LINGUAS, LANGUAGE - zmienne określające kod języka, dla którego będzie budowane wsparcie w kompilowanym oprogramowaniu. Wartość 48 zmiennej LANGUAGE oznacza język polski.

:: Inicjalizacja przygotowanego środowiska ::

Przed

 
 * Generating 4 locales (this might take a while)
 
 
 
 
 
 
 
  *  (1/4) Generating en_US.ISO-8859-1 ...  [ ok ]
 
 
 
 
 
 
 
  *  (2/4) Generating en_US.UTF-8 ...       [ ok ]
 
 
 
 
 
 
 
  *  (3/4) Generating pl_PL.ISO-8859-2 ...  [ ok ]
 
 
 
 
 
 
 
  *  (4/4) Generating pl_PL.UTF-8 ...       [ ok ]
 
 
 
 
 
 
 
  * Generation complete
 
 
 

...

:: Instalacja i konfiguracja jądra systemowego ::

...

...

:: Konfiguracja systemu ::

...

...

...

...

...

...

...

:: Instalacja narzędzi systemowych ::

:: Konfiguracja programu rozruchowego ::

...

:: Tworzenie kont użytkowników ::